Yabani beta türleri

Akvaryumlardaki rengârenk, uzun yüzgeçli betalar yüzyıllar süren seçici üretimin sonucudur. Ama doğada, Güneydoğu Asya’nın bataklıklarında, pirinç tarlalarında ve orman derelerinde yaşayan onlarca yabani beta türü vardır. Bu türler hem evcil betanın kökenini anlamak hem de kendi doğal güzellikleri için büyüleyicidir.

Betta cinsi

Betta cinsinde 70’ten fazla tür tanımlanmıştır. Bu türler Tayland, Kamboçya, Laos, Vietnam, Malezya ve Endonezya başta olmak üzere Güneydoğu Asya’ya yayılmıştır. Akvaryumlarda gördüğümüz evcil beta (Betta splendens) bu türlerden yalnızca biridir.

Yabani betalar genel olarak:

• Evcil betalara göre kısa yüzgeçli ve daha sade renklidir.
• Sıcak, yumuşak ve hafif asidik sulardan gelir.
• Farklı üreme yöntemleri kullanır: köpük yuva ya da ağızda kuluçka.

Splendens grubu: evcil betanın yakın akrabaları

Evcil betaya en yakın türler, bilim insanlarının “splendens grubu” olarak adlandırdığı küçük bir grubu oluşturur. Bu türlerin hepsi köpük yuva yapar ve görünüş olarak evcil betaya benzer.

Tür	Öne çıkan özellik
Betta splendens	Evcil betanın atası; yabani formu kısa yüzgeçli, kırmızı-mavi tonlu
Betta imbellis	“Barışçıl beta”; erkekleri birbirine karşı daha az saldırgan
Betta smaragdina	“Zümrüt beta”; yeşil-turkuaz metalik pullar
Betta mahachaiensis	Tayland’ın Mahachai bölgesinden; hafif tuzlu sulara yakın yaşar, metalik pullu
Betta stiktos	Kamboçya’dan, koyu renkli ve parlak benekli
Betta siamorientalis	Tayland ve Kamboçya’dan, splendens’e çok benzer

Yabani türler ve evcil renkler

Evcil betalardaki bazı renk ve pul özellikleri, yabani türlerle yapılan melezlemelerden gelmiştir. Örneğin dragon scale betalardaki kalın ve metalik pul tabakasının Betta mahachaiensis ile yapılan melezlemelerle evcil betalara aktarıldığı kabul edilir. Copper ve avatar gibi metalik tiplerin kökeninde de yabani türlerden gelen özellikler vardır.

Ağızda kuluçka yapan betalar

Splendens grubunun dışındaki birçok yabani beta türünde üreme farklıdır: erkek, döllenmiş yumurtaları ağzında taşır ve yavrular çıkana kadar korur. Bu türler genellikle daha akıntılı, serin orman derelerinden gelir ve köpük yuva yapmaz. Bazıları evcil betalardan belirgin şekilde büyüktür.

Yabani betaların bakımı

Yabani betalar evcil betalara göre genellikle daha hassastır ve doğal koşullarına yakın bir ortam ister:

• Yumuşak ve hafif asidik su: Birçok tür, evcil betalara göre daha düşük pH ve sertlik ister. Bkz. su değerleri
• Tanenli, loş ortam: Hint badem yaprağı, kökler ve yüzen bitkiler.
• Kapak: Yabani betalar çok iyi zıplayıcılardır.
• Canlı ve dondurulmuş yemler: Bazı türler kuru yemi zor kabul eder.
• Türe özel araştırma: Her türün sıcaklık, su ve sosyal ihtiyaçları farklıdır; almadan önce türü ayrıca araştırın.

Doğal popülasyonları korumak

Birçok yabani beta türünün doğal yaşam alanı tarım, kentleşme ve kirlilik nedeniyle küçülmektedir. Yabani Betta splendens bile Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından “Hassas” kategorisinde değerlendirilmektedir. Bu yüzden:

• Doğadan toplanmış bireyler yerine akvaryumda üretilmiş yabani betaları tercih edin.
• Yabani türleri evcil betalarla melezlemekten kaçının; saf türlerin korunması önemlidir.
• Akvaryum balıklarını asla doğaya bırakmayın.

Kimler için uygun?

Yabani betalar, beta bakımında deneyimli ve doğal biyotop akvaryumlarıyla ilgilenen kişiler için uygundur. Evcil betaların rengârenk yüzgeçleri yerine doğal, sade ve zarif bir güzellik sunarlar.