Beta balığı hakkında

Beta balığı nedir?

Beta balığı (Betta splendens), Güneydoğu Asya'ya özgü, küçük bir tatlı su balığıdır. Gurami ailesinin (Osphronemidae) bir üyesidir ve yaklaşık 6–7 cm boyunda olur. Erkeklerin uzun, dalgalı yüzgeçleri ve canlı renkleri onu dünyanın en çok sevilen akvaryum balıklarından biri yapmıştır.

Beta, sanıldığı gibi "bakım istemeyen bir fanus balığı" değildir. Isıtıcılı, filtreli ve temiz bir akvaryumda 3–5 yıl yaşar; kişiliği, merakı ve sahibine tepki vermesiyle de bir balıktan çok daha fazlası olarak görülür.

Adı nereden geliyor?

Türkçede "beta balığı" olarak bilinen bu balığın cins adı Betta'dır. Dünyada en çok bilinen diğer adıKavgacı Siyam balığıdır (dövüş balığı; İngilizcesi "Siamese fighting fish"). "Siyam", Tayland'ın eski adıdır; "kavgacı" ise erkeklerin birbirine karşı son derece saldırgan olmasından gelir.

Tayland'da kısa yüzgeçli betalara "pla kat", yani kabaca "ısıran balık" denir. Bugün akvaryumlarda gördüğümüz plakat tipinin adı da buradan gelir.

Doğadaki yaşamı

Yabani betalar Tayland, Kamboçya, Laos ve Vietnam'da; pirinç tarlalarında, bataklıklarda, taşkın ovalarında ve yavaş akan sığ sularda yaşar. Bu sular sıcak, yumuşak, hafif asidik ve bitkilerle doludur. Kurak mevsimde sular çekilip küçük birikintilere dönüşebilir; oksijeni az bu sularda hayatta kalmalarını sağlayan şey labirent organlarıdır.

Doğada sivrisinek larvaları, küçük böcekler ve zooplanktonla beslenirler. Yabani betalar, akvaryumdaki akrabalarına göre çok daha kısa yüzgeçli ve daha sade renklidir.

Kısa tarihçe

• Yüzyıllar önce

  Tayland'da betalar, dövüştürülmek üzere seçilerek yetiştirilmeye başlandı. Bu seçici üretim, bugünkü evcil betaların temelini oluşturdu.

• 1840'lar

  Siyam kralının hediye ettiği betalar, onları inceleyen Avrupalı bir doğa bilimci aracılığıyla bilim dünyasına tanıtıldı.

• 1890'lar

  Betalar Avrupa'ya, önce Fransa'ya ve ardından Almanya'ya ulaştı; akvaryum hobisinde hızla yayıldı.

• 1910

  Tür, bugün kullanılan Betta splendens adını aldı.

• 20. yüzyıl

  Yetiştiriciler uzun yüzgeçleri ve yeni renkleri seçerek bugünkü halfmoon, crowntail, koi gibi tipleri geliştirdi.

• 2019

  Tayland, beta balığını ulusal su canlısı ilan etti.

Vücut yapısı

Davranışları

• Bölgecidir. Özellikle erkekler, bölgelerine giren diğer erkeklere karşı son derece saldırgandır. İki erkek beta
• Kabarır. Rakip gördüğünde solungaç kapaklarını açıp yüzgeçlerini gererek kendini büyük gösterir.
• Köpük yuva yapar. Erkekler yüzeyde, salgıyla kaplı küçük kabarcıklardan yuva kurar. Köpük yuva
• Babalık yapar. Yumurtaları ve yavruları dişi değil, erkek korur. Yumurta bakımı
• Öğrenir. Yem saatini ve beslenme noktasını öğrenir; birçok beta sahibini görünce ön cama gelir.
• Dinlenmeyi sever. Gün içinde sık sık yaprakların üzerinde ya da dipte dinlenir. Dipte yatma
• Zıplar. Akvaryumdan atlayabilir; kapak bu yüzden şarttır.

Türleri

Akvaryumlardaki betaların neredeyse tamamı aynı türdür; "tür" diye anılan halfmoon, plakat ya da koi gibi isimler aslında yüzgeç, renk ve pul tipleridir. Bunların birleşimiyle yüzlerce farklı görünüm ortaya çıkar.

• Halfmoon (yarımay)
• Plakat
• Crowntail (taçkuyruk)
• Koi
• Dragon scale (ejderha pullu)
• Platin (platinum white)

Bakımına kısa bakış

• AkvaryumEn az 20 litre, kapaklı, ısıtıcılı ve akıntısı düşük filtreli.
• Su24–28 °C, pH 6,5–7,5; haftada bir %20–25 su değişimi.
• BeslenmeGünde 1–2 kez 2–4 pelet; haftada birkaç kez dondurulmuş ya da canlı yem.
• SağlıkHastalıkların çoğunun nedeni kötü su ve düşük sıcaklıktır.
• ArkadaşlarYalnız mutlu yaşar; iki erkek asla bir arada tutulmaz.
• ÜremeErkek köpük yuva yapar, yumurtalara ve yavrulara bakar.

Yaygın efsaneler

• Yanlış Beta, fanusta ya da vazoda yaşayabilir.

  Doğru Küçük kaplarda su hızla kirlenir ve sıcaklık sabit kalmaz. Beta en az 20 litrelik, ısıtıcılı ve filtreli bir akvaryum ister. Devamı

• Yanlış Beta, bitki kökleriyle beslenebilir.

  Doğru Beta etçildir. Yalnızca bitki köküyle bırakılan bir beta zamanla açlıktan zayıflar. Devamı

• Yanlış Havadan nefes aldığı için suyun kalitesi önemli değildir.

  Doğru Labirent organı havadan oksijen almasını sağlar, ama amonyak ve nitrit gibi zehirlerden korumaz. Devamı

• Yanlış Tropikal balık ama oda sıcaklığı yeter.

  Doğru Türkiye'de oda sıcaklığı çoğu zaman 24 °C'nin altına düşer. Termostatlı ısıtıcı şarttır. Devamı

• Yanlış Yalnız kalınca sıkılır, arkadaşa ihtiyacı vardır.

  Doğru Beta doğası gereği yalnız yaşar. Arkadaş eklemek bir zorunluluk değil, dikkat isteyen bir tercihtir. Devamı

• Yanlış Balıkların hafızası 3 saniyedir.

  Doğru Betalar yem saatini, beslenme noktasını ve sahibini öğrenir; öğrendiklerini uzun süre hatırlar. Devamı