Beta balığında cinsiyeti ayırt etmek, üretim düşünenler için ilk adımdır; ama sadece onlar için değil. Bir dişi topluluğu (sorority) kurmak isteyenler ya da mağazadan aldığı betanın cinsiyetini merak edenler için de önemlidir. Uzun yüzgeçli yetişkinlerde ayrım genellikle kolaydır; plakat türlerde ve genç balıklarda ise biraz daha dikkat gerekir.
Hızlı karşılaştırma
| Özellik | Erkek | Dişi |
|---|---|---|
| Yüzgeçler | Uzun, gösterişli (türe göre) | Kısa, yuvarlak |
| Gövde | İnce, uzun | Kısa, dolgun, karın yuvarlak |
| Renkler | Canlı, parlak | Genellikle daha soluk (istisnalar var) |
| Sakal (solungaç zarı) | Büyük, belirgin | Küçük, zor görülür |
| Karın yüzgeçleri | Uzun, ince | Kısa |
| Yumurtlama borusu | Yok | Beyaz, küçük çıkıntı |
| Köpük yuva | Sık yapar | Nadiren |
| Çizgiler | Stres çizgisi nadiren | Yatay (stres) ya da dikey (üremeye hazır) |
Yumurtlama borusu: en güvenilir işaret
Dişi betaların karın yüzgeçlerinin hemen arkasında, anal yüzgecin başlangıcına yakın yerde küçük, beyaz, yumurta şeklinde bir çıkıntı bulunur. Buna yumurtlama borusu (ovipozitör) denir. Yumurtalar buradan bırakılır.
- Yetişkin dişilerde genellikle çıplak gözle görülür.
- Üremeye hazır dişilerde daha belirgin ve büyük olur.
- Yandan, iyi ışıkta ve balık sakinken bakmak en iyisidir.
Erkeklerde bu bölgede belirgin bir beyaz çıkıntı bulunmaz.
Yüzgeçler ve gövde
Uzun yüzgeçli türlerde (yarımay, taçkuyruk, kelebek, gül kuyruk, çift kuyruk) erkeklerin yüzgeçleri dişilerinkinden birkaç kat daha uzundur. Dişilerin yüzgeçleri ise kısa ve yuvarlaktır; tür özellikleri onlarda daha az belirgindir. Örneğin dişi bir taçkuyruğun yüzgeç ışınları hafifçe dışarı çıkar, ama erkekteki gibi dikenli bir görünüm oluşmaz.
Gövdeye bakıldığında erkek daha ince ve uzun, dişi daha kısa ve dolgundur. Yumurta taşıyan dişinin karnı belirgin şekilde yuvarlaklaşır.
Plakat betalarda ayrım
Plakat, yabani betaya en yakın, kısa yüzgeçli bir türdür ve erkekleri de kısa yüzgeçlidir. Bu yüzden plakat erkekler mağazalarda sıkça dişi sanılır. Ayrım için şunlara bakın:
| Özellik | Plakat erkek | Dişi |
|---|---|---|
| Karın yüzgeçleri | Uzun, sivri, belirgin | Kısa |
| Anal yüzgeç | Uzun, arkaya doğru eğimli, yamuk şeklinde | Kısa, düz |
| Kuyruk | Yuvarlak, kısa ama geniş | Kısa, küçük |
| Gövde | Kaslı, ince | Dolgun |
| Yumurtlama borusu | Yok | Var |
Şüphede kaldığınızda yumurtlama borusu yine en güvenilir işarettir.
Genç betalarda ayrım
Çok genç betalarda cinsiyet ayrımı neredeyse imkânsızdır. Yaklaşık 2–3 aylıkken ilk farklar ortaya çıkmaya başlar:
- Erkeklerin karın ve anal yüzgeçleri uzamaya başlar.
- Erkeklerin renkleri daha hızlı ve yoğun gelişir.
- Erkekler birbirlerine karşı kabarmaya ve kavga etmeye başlar.
- Dişilerde yumurtlama borusu beyaz bir nokta olarak belirginleşir.
Mağazalarda “genç” ya da “yavru” olarak satılan betalarda cinsiyet garantisi genellikle yoktur.
Davranış farkları
- Kabarma: Her iki cinsiyet de kabarır, ama erkekler çok daha sık ve gösterişli kabarır; sakal tamamen açılır.
- Köpük yuva: Çoğunlukla erkekler yapar. Bkz. köpük yuva
- Dikey çizgiler: Dişiler üremeye hazır olduklarında gövdelerinde dikey açık çizgiler belirir ve erkeğe karşı başı aşağı, boyun eğen bir duruş sergiler.
Hızlı cevaplar
Mağazadaki kısa yüzgeçli betalar dişi mi?
Her zaman değil. Plakat betalar, erkekleri de kısa yüzgeçli olan bir türdür. Mağazalarda plakat erkekler sıkça dişi olarak satılabilir. Gövde şekline, karın ve anal yüzgece ve yumurtlama borusuna bakarak ayırt edin.
Dişi betalar da köpük yuva yapar mı?
Nadiren de olsa bazı dişiler küçük köpük yuvalar yapabilir. Bu yüzden köpük yuva tek başına kesin bir cinsiyet işareti değildir.
Dişi betalar da kabarır (flare) mı?
Evet. Dişiler de solungaç kapaklarını açıp kabarabilir; ancak erkeklerdeki sakal (solungaç zarı) çok daha büyük ve belirgindir.
Erkekte de beyaz nokta olabilir mi?
Bazı erkeklerde karın bölgesinde küçük bir çıkıntı görülebilir, ancak dişilerdeki yumurtlama borusu kadar belirgin, beyaz ve yumurta şeklinde değildir. Şüphede kalırsanız diğer işaretlerle birlikte değerlendirin.